5 سپتامبر سال 2006 (5 مهر 85) شبکه چهار رادیو بی.بی.سی خبر از ارسال نامه­ای توسط دولت سید محمد خاتمی خطاب به مقامات کاخ سفید داد. آنگونه که این شبکه رادیویی اعلام کرد، دولت وقت ایران در نامه برای حل همه اختلافات فی­مابین اعلام آمادگی کرد.

روزنامه وطن امروز با ارائه گزارشي در اين خصوص نوشته است :تلاش برای خلع سلاح حزب­الله لبنان، شفاف­سازی تمامی فعالیت­های هسته­ای، دست برداشتن از حمایت گروه­های فلسطینی و ... از جمله مواردی بود که در نامه فوق دولت ایران به جورج دبلیوبوش پیشنهاد داده بود.

اما گزارش رادیو بی.بی.سی از این ماجرا بدین شرح است:«آوریل 2003 میلادی، درشرایطی که تانک­های آمریکایی در خیابان­های بغداد حرکت می­کردند، این نگرانی در تهران شدت می­گرفت که شاید پس از عراق نوبت ایران باشد.» یک ماه بعد، ایران در اقدامی بی­سابقه و با واسطه سوییسی­ها، نامه­ برای دولت آمریکا فرستاد که در آن آمادگی خود برای حل همه اختلاف­ها اعلام کرده بود.

پیشنهادهای محرمانه

در این نامه، ایران نه تنها از دست برداشتن از حمایت گروه­های فلسطینی سخن به میان آورده بود، بلکه پیشنهاد داده بود برای خلع سلاح حزب­الله تلاش کرده و تمام فعالیت­های هسته­ای خود را شفاف کند. در ازای این همه، ایران از آمریکا خواست از رفتار خصمانه خود نسبت به جمهوری اسلامی دست بکشد و در بیانیه­ای تصریح کند که ایران جزو محور شرارت نیست.


محمدحسین عادلی که در آن زمان معاون وزیر امور خارجه ایران بود می­گوید: «آن نامه برای آمریکایی­ها فرستاده شد تا نشان دهد که ما آماده گفت­وگو و حل معضلات هستیم. این اقدام در راستای سیاست­های محمدخاتمی بود که می­خواست همه راه­های مسالمت­آمیز را بیازماید».

پاسخ آمریکا

لری ویلکینسون، رئیس دفتر کالین پاول، وزیر خارجه وقت آمریکا، می­گوید: «تنها چیزی که من دیدم گزارشی بود از اینکه چنین نامه­ای دریافت شده و پاسخی که از طریق مقام­های سوییسی برای ایران فرستاده شد. پاسخی شبیه به اینکه چطور به خود اجازه می­دهید چنین پیشنهاد «گستاخانه­ای» بدهید.


افشای خبر نامه دولت سابق به مقامات کاخ سفید و آشکارشدن رفتار دولت­مردان آمریکا با این نامه در رسانه­های خبری انعکاس فراوانی داشت.

صاحب­نظران سیاسی معتقدند این موضوع یعنی ارسال­نامه به دولت آمریکا بلافاصله پس از تصرف عراق و نیز پیشنهاد معامله برسر برخی اصول بنیادین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، در آن برهه به شدت کشور را در موضع انفعال قرار داد.


برخی تحلیلگران هم تأکید کردند که هزینه این موضوع برای کشور هم­سنگ هزینه ماجراهای «ایران گیت» و «واتر گیت» برای ایالات متحده بود. افشای این ماجرا اما با تکذیب سخنگوی دولت سابق مواجه شد، به طوری که عبدالله رمضان­زاده در گفت­وگویی به کلی چنین نامه­ای را تکذیب کرد.

نامه را خرازی تنظیم کرد


با این حال مقاله اخیر «دنیس راس»، مشاور ارشد جورج بوش پدر و پسر، فرستاده ویژه کلینتون در مسائل خاورمیانه و مشاور خارجه باراک اوباما که در شماره اخیر مجله نیوزویک به چاپ رسید، نه تنها نگارش و ارسال نامه دولت اصلاحات به جورج بوش را تأیید کرد که از نویسنده این نامه نیز اسم برد.

دنیس­راس در ابتدای این مقاله به نفوذ قدرت منطقه­ای ایران در دولت احمدی­نژاد اشاره و در ادامه با بیان اینکه هنوز هم برای متوقف کردن ایران در برنامه هسته­ای دیر نشده است، برای ادعای خود اینگونه آدرس داد: تاریخ نشان داده ایران در مقاطعی در قبال فشار سیاسی بین­المللی جواب دلخواه را داده است. برای مثال در سال 2003 پس از نابودی ارتش عراق توسط نیروهای آمریکایی، دولت وقت از طریق سفیر سوییس در ایران پیامی به واشنگتن ارسال کرد تا با این کار نگرانی­های آمریکا را درباره برنامه­های تسلیحاتی تهران و حمایت ایران از حزب­الله و حماس تا حدی تخفیف دهد».

او یاد آور می­شود: صادق خرازی، معاون وزیر امورخارجه دولت وقت که این پیام را تنظیم کرده بود، گفت بیم­ها وهراس­ها آنها را مجبور کرد دست به این کار بزنند.


مشاور دولت بوش پدر و پسر وبیل­کلینتون در امور خاورمیانه می­افزاید: «اما برعکس، سال پیش که سازمان اطلاعاتی آمریکا گزارشی راجع به ایران منتشر کردند، محمود احمدی­نژاد رئیس جمهور دولت جدید ایران در اظهاراتی جنجالی گفت رویارویی با آمریکا اثر بخش است و آمریکا از موضع خود عقب نشسته است.»


اما در سند دیگری که به نقل از دنیس­راس پیش ازاین توسط منابع غربی منتشر شده بود آمده است: «اول آوریل 2003 مباحثه طولانی­ای با صادق خرازی که برای دیدنم آمده بود، داشتم و دوم مي نیز دوباره او را به مدت سه ساعت دیدم». آنچه در نامه دولت خاتمی به جورج بوش به صراحت آمده است، تلاش این دولت برای اعطای برخی امتیازات در جهت «نزدیکی دو دولت» است. گویا قرار بوده در این راستا دیدارهای دیگر مانند کمال خرازی وزلمای خلیل­زاد انجام شود که با پاسخ سرد مقامات کاخ سفید ره به جایی نبرده است».